Onderdeel van een all-electric huis (zonder aardgas) is een warmtepomp, waarmee je je huis verwarmt op basis van lucht of water. Deze apparaten zijn enorm efficiënt: met één energie-eenheid IN, kunnen ze wel twee tot vier eenheden energie UIT leveren. Die factor noemen we de COP (Coëfficient of Performance). Hoe hoger de COP, hoe efficiënter.

Bij een cv-ketel spreken we meestal niet over een COP, maar als je het vergelijkt met een warmtepomp dan heeft een cv-ketel een COP van 1: één eenheid energie in, geeft één eenheid uit. Vanuit het hele energiesysteem gekeken is het gebruik van een warmtepomp dus gunstig: er is minder energie nodig dan wanneer huizen gas gebruiken. Reken je het gebruik van primaire energie in de elektriciteitscentrale (zoals aardgas) mee, dan is het gemiddelde rendement van een warmtepomp ca 150-200% en die van een moderne HR cv-ketel ca. 90%.

COP versus SPF

In projecten spreken we meestal over de ‘SPF’ in plaats van de COP. De COP varieert per temperatuurgebied en ligt hoger.

Seasonal Performance Factor (SPF)

De SPF drukt net als de COP uit hoeveel energie UIT een apparaat per eenheid energie IN levert. De SPF is echter een gemiddelde over een heel jaar en houdt rekening met alle energie die nodig is om een systeem te laten functioneren, zoals een extra pomp, kleppen, regelingen enz.
Warmtepompsystemen hebben normaal gesproken een SPF van 3 tot 4, afhankelijk van het type.

Soorten warmtepompen

Er zijn drie hoofdsoorten warmtepompen.

  1. Water-waterwarmtepompen:
    1. Warmtepomp met gebruik van bodemwarmte
    2. Warmtepomp met gebruik van oppervlaktewater
    3. Warmtepomp met gebruik van PVT-panelen
  2. Lucht-waterwarmtepompen
  3. Lucht-luchtwarmtepomp

Water-waterwarmtepompen

Water-waterwarmtepomp met gebruik van bodemwarmte (SPF 4)

Dit apparaat haalt warmte uit de aarde, waarbij 25 tot 150 meter in de aarde geboord moet worden. Het apparaat is efficiënt, maar voor de bewoner relatief duur. Ze lijken daardoor meer geschikt voor grote huizen of boerderijen met bijgebouwen, of mensen die niet op de kleintjes hoeven te letten en liever geen buitenunit en geen geluid in de tuin willen. Deze installatie omvat alleen een binnenunit en levert ook koeling voor het huis.

Water-waterwarmtepomp met gebruik van oppervlaktewater (SPF 4)

Dit apparaat onttrekt warmte uit oppervlaktewater van een sloot of kanaal vlakbij de woning. Dit water moet stromen en minimaal 1,40 meter diep zijn, omdat het anders gaat bevriezen. In huis wordt de temperatuur verder opgehoogd met een warmtepomp binnenunit. Interessant voor als je bij water woont. Wel wordt dit duurder naarmate de afstand van het water naar het huis groter is, daarnaast ben je gebonden aan vergunningen om deze installatie aan te mogen leggen.

Water-waterwarmtepomp met gebruik van PVT-panelen (SPF 4,5)

Met PVT-panelen op je dak wek je zowel elektrische energie (PV) als warmte  / thermische energie (T) op. De warmte wordt verder opgehoogd met een warmtepomp binnenunit. Er zijn veel verschillende PVT-panelen te koop, let dus goed op dat ze een goede warmteopbrengst kunnen leveren. Deze oplossing is zeer efficiënt, maar beduidend duurder dan een lucht-waterwarmtepomp.

Lucht-waterwarmtepomp (SPF 3,2)

Dit apparaat zuigt lucht aan via een buitenunit in de tuin, op het dak of het balkon. Deze maakt soms geluid (<40 dB) als deze in bedrijf is. Binnen neemt een binnenunit met boilervat de plaats van de oude cv-ketel in. In het boilervat wordt het douchewater verwarmd. Het water voor de verwarming wordt rechtstreeks verwarmd naar 35 à 40 graden – in tegenstelling tot de 60 à 80 graden die een cv-ketel levert. Om het huis met de lagere temperatuur voldoende te verwarmen, zijn convectoren de makkelijkste oplossing: speciale radiatoren met ingebouwde ventilatoren. Financieel is dit een mooie oplossing voor rijtjeshuizen en laagbouw. Passen er voldoende zonnepanelen op het dak, dan is deze oplossing ook vaak kostenneutraal en stijgen de maandlasten niet.

Lucht-luchtwarmtepomp (SPF 4)

Dit apparaat is eigenlijk een airco die ook kan verwarmen. Een buitenunit aan de buitenmuur of op het dak wordt gekoppeld aan maximaal 5 binnenunits. Er is hierbij meer stroming van lucht, wat niet iedereen prettig vindt. Deze oplossing is het meest geschikt voor studio’s en flats met weinig verschillende ruimten, of om alleen een zolderkamer te koelen en eventueel verwarmen. Voor warm (douche)water is nog een aparte oplossing nodig, zoals een instant heater of elektrische boiler.

Samengevat: wanneer kies je voor welke oplossing?

  • Water-water warmtepompen zijn efficiënt, maar voor de bewoner relatief duur. Ze lijken daardoor geschikter voor grote huizen of voor mensen die niet op de kleintjes hoeven te letten en liever geen buiten-unit en geen geluid in de tuin willen.
  • Lucht-water warmtepompen zijn financieel een mooie oplossing voor grondgebonden woningen (laagbouw), zowel voor de verwarming als voor het warme water. Als er 20 tot 22 zonnepanelen op het dak passen, is deze oplossing ook vaak kostenneutraal: de maandlasten gaan niet omhoog.
  • Zowel lucht-lucht warmtepompen als infraroodpanelen kunnen goede oplossingen zijn voor de verwarming van appartementen en kleinere flats. Het voordeel van lucht-lucht warmtepompen is dat die ook kunnen koelen: onder een plat dak in de zomer is dat een voordeel. Er moet een elektrische boiler of elektrische geiser (instant heater) bij voor het warme water. Zo kunnen appartementen relatief betaalbaar van het gas af.
  • Een hybride warmtepomp gebruikt nog steeds aardgas voor warm water en voor verwarming als het buiten kouder wordt dan 5 graden. In de praktijk betekent dit dat een huishouden 50 tot 60% van de tijd nog steeds de aardgasketel gebruikt en niet de veel zuinigere warmtepomp. In theorie en op papier gebruiken deze hybride systemen minder aardgas (70% minder), maar in de praktijk klopt dat helaas niet voor het totaal. Voor het verwarmen van water (zoals voor douchen) is sowieso nog aardgas nodig, en als het in huis te koud wordt, springt de aardgasketel aan en gaat de warmtepomp uit. Daardoor blijft de energierekening veel hoger dan noodzakelijk en is de CO2-uitstoot wel lager, maar is het niet de overgang naar een echt duurzame oplossing.
  • De CO2-warmtepomp is op dit moment vooral geschikt voor kleinere huizen en is iets minder efficiënt.
  • Infraroodpanelen kunnen in kleine appartementen en flats een betaalbare oplossing zijn om te helpen van het aardgas af te gaan.

Samenvatting in tabelvorm

We zetten de oplossingen om aardgas voor verwarming en warm water te vervangen voor je op een rijtje. Zonnepanelen en koken op inductie zijn hierin niet opgenomen.

Type warmtepomp (wp)Rendement op primaire brandstof*Kosten verwarming plus warm water doucht etc. geïnstalleerdVoordelenNadelen
Water-water wp
Bodem (SPF 4)
200%
  • € 20.000-30.000 voor de hele installatie
  • € 5.000 voor 5 convectoren
  • Geen buiten-unit
  • Geen geluid
  • Efficiënt
  • Goede koeling
  • Duur
  • Grondboring kan en mag niet overal
Water-water wp
TEO (SPF 4)
200%
  • € 20.000-30.000 voor de hele installatie
  • € 5.000 voor 5 convectoren
  • Geen buiten-unit
  • Geen geluid
  • Duur
  • Leidingen van stromend water naar huizen
Water-water wp
PVT (SPF 4,5)
225%
  • € 20.000-30.000 voor de hele installatie
  • € 5.000 voor 5 convectoren
Hoog rendementDuur
Lucht-water wp
(SPF 3,2)
150-160%
  • € 12.000
  • € 5.000 voor 5 convectoren
Betaalbaarder voor grondgebonden huizenBuiten-unit die soms geluid maakt (<40 dB)
Lucht-lucht wp
(SPF 4)
200%
  • € 8.000 incl. 3 binnendelen
  • € 1.200 voor elektrische boiler
  • Relatief goedkoop
  • Geschikt voor o.a. kleine flats
  • Minder geschikt voor grondgebonden huizen
  • Luchtstromen
Hybride wp110-120%€ 5.000-7.000
  • Goedkoop
  • Geen boiler of andere radiatoren
  • Verbruikt gas bij kou (onder de 5 graden); fijn voor netwerkbedrijf
  • 50%-60% nog steeds aardgas (= CO2-uitstoot)
  • Energierekening blijft vrij hoog
CO2-wp
(SPF 2,5)
125%€ 10.000Geen andere radiatoren nodig
  • Moet onder druk van 120 bar
  • Max. 4-5 kW dus niet voor grote huizen
  • Minder efficiënt
Infraroodpanelen
(SPF 2)
100%€ 7.000 voor infraroodpanelen plus elektrische boiler
  • Zeer geschikt voor appartementen
  • Snel en betaalbaar te realiseren
Minder geschikt voor grotere woningen: verbruikt dan veel stroom

*Bij rendement elektriciteitsopwekking van circa 50%